Regeerprogramma in het luchtledige opgesteld?
Bij de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer (18 en19 september 2024) was er een hoop chaos. De Kamer wilde de stukken zien op basis waarvan het kabinet had besloten om de Vreemdelingenwet (grotendeels) buiten werking te gaan stellen. In het plan van het Kabinet, neergelegd in het Regeerprogramma, zou voortaan de premier (of de ministerraad) nieuwe regels kunnen uitvaardigen zonder controle vooraf door het parlement.
IS HET REGEERPROGRAMMA EEN DOORWROCHT PLAN?
Alles begon (in mei 2024) met het Hoofdlijnenakkoord. Daarin legden de vier coalitiepartijen hun plannen vast. Het idee was dat er daarna een regering zou komen die, aan de hand van het Hoofdlijnenakkoord, een eigen regeerplan zouden vaststellen. Het Regeerprogramma zou het plan van het nieuwe kabinet zijn, waarvoor het kabinet zelf verantwoordelijk was.
Als onschuldig burger zou je denken dat je over een Regeerprogramma heel goed moet nadenken. En dat maatregelen zoals het buiten werking stellen van de Vreemdelingenwet pas worden opgenomen in het programma als duidelijk is dat dit juridisch kan. Het zou logisch zijn als er uitvoerig advies zou zijn ingewonnen en uitgebreid zou zijn gediscussieerd voordat er maatregelen worden genomen die het parlement (deels) buiten spel zetten.
Premier Schoof hield in het debat echter vol dat er in het kabinet helemaal niet inhoudelijk is gediscussieerd over dit soort zaken. Het kabinet heeft gewoon het Hoofdlijnakkoord uitgewerkt en heeft helemaal (nog) niet beoordeeld of de eigen plannen mogelijk en gewenst zijn.
Het Regeerprogramma werd vastgesteld op een moment dat er al diverse ambtelijke adviezen lagen, bekend bij de betreffende ministers, die er op neer kwamen: dit kan niet, althans niet op deze manier. Dit komt in strijd met de rechtsstaat en met verdragen.
De ministers hebben (blijkbaar) in de ministerraad hun mond gehouden. Volgens de premier zijn deze adviezen helemaal niet aan de orde gekomen in de ministerraad en ook niet in de onderraden van ministers.
De Kamer richtte zich, misschien begrijpelijkerwijs, op de inhoud van het Regeerprogramma. Maar misschien was de kern van de zaak nog iets anders. Het Regeerprogramma is, in ieder geval wat betreft asielbeleid, volgens de premier opgesteld zonder enige inhoudelijke discussie in het kabinet en zonder dat de ministerraad naar de adviezen heeft gevraagd die er al lagen.
Jette (D66) voerde aan: De voltallige ministerraad heeft dus al ingestemd met het maken van deze wetgeving. Daar moet dus een stuk onder liggen dat leidt tot dit besluit, of u heeft dat met elkaar zitten bedenken in het luchtledige.
Jette ging er in zijn onschuld van uit dat het toch niet zo kan zijn dat een regering zomaar wetgeving aankondigt zonder dat daar enige basis onder ligt van stukken, discussies en adviezen. Maar gezien de uitleg van premier Schoof lijkt dat toch zo te zijn gegaan.
UITLEG PREMIER SCHOOF IN TWEEDE KAMER
diverse citaten uit de Handelingen van 19 september 2024
Minister Schoof:
De besluitvorming in het kabinet over de toepassing van artikelen 110 en 111 is nog niet afgerond. Dat gaan we de komende periode doen. Als de besluitvorming in het kabinet is afgerond, gaan de stukken die daaraan ten grondslag hebben gelegen vanzelfsprekend ook naar uw Kamer. Er heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden. Dat betekent dat de stukken daarover, die er zijn ter voorbereiding van de besluitvorming in het kabinet, ook nog niet in de ministerraad of elders zijn gedeeld. Dat is een deel van de achtergrond van de brief die ik vanochtend aan de Kamer heb gestuurd.
De toepassing van artikelen 110 en 111 was al onderdeel van het hoofdlijnenakkoord. Dat is in de formatie besloten. De formatie is van de Tweede Kamer en van de onderhandelende partijen; het formatiearchief is openbaar en beschikbaar voor de Tweede Kamer. Departementale uitvragen die tijdens de formatie gedaan zijn, zijn tijdens de formatie aan de Tweede Kamer gestuurd. Departementale analyses van het hoofdlijnenakkoord zijn ook aan de Tweede Kamer gestuurd. Wij hebben inderdaad artikelen 110 en 111 opgenomen in het regeerprogramma. Maar wij hebben in het regeerprogramma aangegeven wat de mogelijke uitwerking in de AMvB zou kunnen zijn. Dan kom ik weer terug op waar ik mee begon: de besluitvorming in het kabinet heeft nog niet plaatsgevonden.
De heer Jetten (D66):
De minister-president zegt net dat er nog geen besluit is genomen. Maar dat klopt niet, want u heeft in de ministerraad het regeerprogramma vastgesteld. Dat is een besluit van de ministerraad. In het regeerprogramma staat in hoofdstuk 2, Grip op asiel, aangekondigde nieuwe wetgeving: een koninklijk besluit als bedoeld in artikel 110, een voorstel van wet als bedoeld in artikel 110 en algemene maatregelen van bestuur op basis van artikel 111. De voltallige ministerraad heeft dus al ingestemd met het maken van deze wetgeving. Daar moet dus een stuk onder liggen dat leidt tot dit besluit, of u heeft dat met elkaar zitten bedenken in het luchtledige. Er ligt dus een analyse van de minister van Asiel en Migratie waardoor deze drie wetsvoorstellen, aangekondigd in het regeerprogramma, zijn vastgesteld in de ministerraad. Ik wil graag alle stukken die aan dat besluit ten grondslag liggen.
Minister Schoof:
Ik wil nog één keer heel nadrukkelijk zeggen dat het absoluut niet mijn intentie is om de Kamer welke informatie dan ook te onthouden. Laat dat volstrekt helder zijn. U moet uw werk doen. Tegelijkertijd hebben we in het kabinet, noch in het bewindsliedenoverleg, noch in onderraden, noch in de ministerraad, op dit moment een besluit of een voor… zeg maar een … Maar dan moeten we misschien eerst even naar de tijdstermijn. Ik verwacht dat we er binnen twee tot vier weken ongeveer doorheen zijn om met het besluit te komen met KB plus AMvB plus voortduringswet. Wij hebben dus in het kabinet nog niet hierover gesproken. Verder leg ik mij natuurlijk bij elk oordeel van de Kamer neer. Dat spreekt vanzelf.
Minister Schoof:
Het gaat iets anders dan zoals de heer Timmermans hier schetst. Bij de uitwerking van het regeerprogramma zijn wij gewoon uitgegaan van datgene wat in het hoofdlijnenakkoord stond. Daar stond 110 en 111. Daarom heb ik ook gezegd: ik ga ervan uit dat we in het regeerprogramma 110 en 111 uitwerken in alle procedurestappen die daarbij horen. Om het langs die lijn te doen, is ook de opdracht die de minister van Asiel en Migratie heeft gehad. De stukken die de minister van Asiel en Migratie ervoor heeft gebruikt om daar uiteindelijk uitwerking aan te geven, en de ambtelijke adviezen die naar individuele ministers zijn gegaan, zijn op geen enkele wijze bij in ieder geval mij terechtgekomen, omdat ze geen onderdeel uitmaakten van de besluitvorming die we met elkaar hadden. Wij moeten immers de besluitvorming over 110 en 111 in de ministerraad nog doen. Wat in het regeerprogramma staat, is een uitwerking van de vraag: welke onderwerpen komen er dan vervolgens in die artikel 110, 111 AMvB voortduringswetonderwerpen aan de orde? Zo is het gelopen en dat verklaart ook waarom ik heb gezegd dat het logisch is dat dit erin komt, dat het logisch is dat mevrouw Faber het heeft uitgewerkt en dat het ook logisch is dat adviezen die naar individuele ministers zijn gegaan, niet in de ministerraad als zodanig zijn besproken, want het waren adviezen voor individuele ministers.
